Green Placemaking: kinderen vergroenen hun schoolplein en vergroten hun veerkracht
Het eigen schoolplein vergroenen en tegelijkertijd preventief werken aan de mentale gezondheid: dat is in een notendop het concept Green Placemaking. Dit schooljaar draait een pilot op OBS Jan Ligthart in Den Haag. Hier leren kinderen stapsgewijs meer over het belang van groen voor het fysiek en mentaal welbevinden, terwijl ze zelf de handen uit de mouwen steken. Tegelijkertijd werken ze, bewust en onbewust, aan hun veerkracht, zelfvertrouwen en emotieregulatie. We spraken met Nienke Streng, initiatiefnemer en psycholoog bij Youz, en Ilham Bouchti, locatieleider van de school.
Het schoolplein van OBS Jan Ligthart ligt op een parkeergarage. “De kinderen uit deze omgeving komen weinig in contact met de natuur”, verzucht Ilham. “Ik gun het ze zo om te kunnen spelen op een groen plein.”
Dat was een belangrijke reden om mee te doen aan deze pilot. Minstens zo belangrijk is de aandacht voor mentaal welbevinden. Ilham vervolgt: “Op school hebben we een flink aantal leerlingen die op de wachtlijst staan voor hulp die maar niet komt. Ze zijn misschien over een of twee jaar aan de beurt, terwijl de situatie niet verbetert. Daarom zoeken we creatieve oplossingen met ketenpartners, preventietrainingen van Youz en nu dus met Green Placemaking.”
Fotograaf: Simone Janssen
Samen ontwerpen, samen recreëren
Het samen vormgeven van een leefomgeving, dat is waar Urban Placemaking in de kern om draait. Green Placemaking bouwt hierop voort, maar richt zich specifiek op het vergroenen van die omgeving. De kern blijft hetzelfde: de mensen die de plek gebruiken, bepalen mee hoe die eruit komt te zien.
In de pilot op OBS Jan Ligthart spelen de kinderen de grootste rol in het vergroenen van hun schoolplein. Hierin nemen zij de wensen van klasgenoten, docenten, ouders en omwonenden, mee.
Green Team
Voor dit initiatief zijn leerlingen uit groep 5, 6 en 7 geselecteerd. Zij vormen het Green Team: herkenbaar aan hun groene hesjes treden ze op als ambassadeurs van het nieuwe plein. Elke woensdag komt Nienke langs voor een les. Ze ontwikkelde de training gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek over de positieve effecten van vergroening op het mentaal en fysiek welzijn van kinderen.
In de les doorlopen ze met behulp van een speciaal werkboek het hele proces om tot een groen schoolplein te komen, van idee tot ontwerp en uitvoering. Dit doen ze niet alleen. Zo krijgen ze hulp van ontwerpbureau Urban Synergy en IVN, die natuur- en klimaateducatie verzorgt.
Nienke: “Kinderen ervaren dat ze ergens aan bijdragen en ergens onderdeel van zijn. Juist voor de nieuwkomers op deze school is dat belangrijk. Ze creëren een plek waar ze zich kunnen wortelen.”
Democratie en de locus of control
Een groen schoolplein ontstaat niet zomaar: hier gaan verschillende fases aan vooraf. Zo hebben de kinderen eerst geleerd wat natuur doet voor hun hoofd en lijf. Daarna mochten ze hun eigen schoolplein beoordelen: hoe groen is die en wat betekent dat? Binnenkort start de ontwerpfase.
“Kinderen ervaren hier hoe democratie werkt”, aldus Nienke. “Als ambassadeurs moeten ze hun klasgenoten actief betrekken bij het proces. Zij stemmen uiteindelijk op het ontwerp van het schoolplein, samen met ouders en leerkrachten. Hierdoor krijgen de kinderen het gevoel: mijn stem doet ertoe. We geven ze een stukje controle en dit versterkt de locus of control.”
Deze term locus of control beschrijft de mate waarin mensen geloven dat zij invloed hebben op hun situatie en hoe ze zich voelen. Wanneer dit gevoel ontbreekt, kan dit leiden tot passiviteit en neerslachtigheid.
Kinderen veranderen voor je ogen
Indirect doen de kinderen belangrijke vaardigheden op die ook hun emotioneel welbevinden en organisatievaardigheden vergroten. Ilham ziet het gebeuren. “Zo is er een leerling uit groep 5 die moeite heeft zijn aandacht op één taak te richten. Als de leerkracht een instructie geeft, lijkt hij al met van alles en nog wat bezig. Ook kan hij emotioneel heftig reageren, bijvoorbeeld als het voetballen in de pauze niet ging zoals hij wilde. Nu is hij deel van het Green Team en je ziet de verandering voor je ogen plaatsvinden. Laatst werkten we met sensoren om de luchtvochtigheid en temperatuur te meten. Zo leren de kinderen wat beplanting en schaduw doet met de temperatuur op het plein. We hadden er een laten liggen op het plein. Deze leerling nam direct de taak op zich om de sensor te halen: hij voelt zich verantwoordelijk. Dit is al een enorme stap. Hij kijkt er nu echt naar uit als Nienke hem woensdag komt halen.”
Er is niet alleen indirect aandacht voor de eigen emoties. Nienke staat hier elke les ook bewust bij stil. In het eigen werkboek geven kinderen aan hoe vol hun emmer is: voelen ze zich groen, oranje of rood? En hoe komt dat?
Nienke: “Taal leren geven aan je gevoel is een eerste stap voor emotieregulatie. Dit doe je altijd samen met het kind. Je onderzoekt wat erachter zit en benoemt dat. Zo was er een leerling die na drie sessies ineens boos in de hoek ging zitten. ‘Ik ben nu echt rood’, zei hij. Ik kwam bij hem zitten. ‘Ach ja, ik zie het ook helemaal aan je.’ Ik benoem dan wat ik aan hem zie, zodat hij die symptomen kan koppelen wat boosheid is. We merkten al: korte, kleine opdrachten werken beter bij deze leerling. Dat pakken we dan direct op. Niet veel later liep hij voorbij en riep me nog toe: ‘Ik ben nu weer groen hoor, juf!’ Het lijken kleine stapjes, maar zo leggen we de fundering om op een gezonde manier om te gaan met de eigen emoties.”
Het project Green Placemaking van Youz maakt deel uit van de Groene GGZ en wordt mede mogelijk gemaakt door financiering van het ministerie van VWS. Dankzij deze steun kunnen kinderen nu al werken aan hun veerkracht, terwijl de wachtlijsten blijven bestaan. Nienke verwelkomt aanvullende donaties en fondsen om dit soort preventieve projecten verder uit te breiden. Want een groen schoolplein kan het verschil maken, juist voordat problemen groter worden. Voor meer informatie, neem contact op met n.streng@youz.nl