Zombies verslaan als onderdeel van de behandeling? Dat is Fantasy en Roleplaying Therapie
“Jullie gaan een scheepswrak onderzoeken. Op het dek duiken ineens zombies op, die er verdacht veel uitzien als de scheepsbemanning. Aan jullie de taak om te achterhalen wat hier is gebeurd.” Zo begint GZ-psycholoog Fanny Bertens de sessie van Fantasy en Roleplaying Therapie aan de Welylaan in Den Haag. Jongeren kruipen hier in de huid van een personage met eigen vaardigheden en talenten en beginnen samen aan een quest. Hieronder ligt een dieper doel, zoals in een veilige omgeving oefenen met nieuw gedrag.
De jongeren worden opgehaald uit de wachtkamer. Verschillende leeftijden en achtergronden, maar straks één groep met een gezamenlijke missie. Wanneer iedereen is geïnstalleerd -de dobbelstenen voor zich uitgestald en de character sheets voor hun neus- stelt spelleider Fanny als spelleider de openingsvraag. “Wat is de favoriete muziek van jouzelf en je personage?” Het helpt om de overgang te maken naar het spel.
Oefenen met assertiviteit in je rol
De personages zijn door de deelnemers zelf ontworpen. Hierin kunnen zij eigenschappen ‘verstoppen’ die ze zelf graag zouden willen hebben. “Eén zo’n eigenschap in dit spel heet Initiative: hoe hoger het personage hierop scoort, hoe eerder hij aan de beurt is in een missie”, legt Fanny uit. “Dit is handig voor jongeren die als doel hebben om assertiever te worden of meer de leiding te nemen. Zo kan iemand dus het voortouw nemen en bijvoorbeeld besluiten het schip juist vanaf de onderkant te benaderen.”
Autonomie staat voorop, maar subtiel bijsturen kan
Tijdens de quest dobbelen de jongeren om hun personages een actie te laten uitvoeren. Zoals het exploreren van de mast, het openen van een luik of het aanvallen van een zombie. Naast Fanny, is een tweede GZ-psycholoog aanwezig: Eduard van Dijk. In tegentelling tot Fanny, stapt hij niet ‘in het spel’. Hij ondersteunt de jongeren op therapeutische wijze wanneer het even niet goed gaat. En waar nodig, helpt hij de jongeren in het spel met het maken van keuzes. “Dit doe ik zo min mogelijk; juist die autonomie is belangrijk”, vertelt Eduard. “Maar soms sturen we bij en dan vraag ik: ‘Goh, wat zou jouw personage hier kunnen doen?’
Het bijsturen gebeurt ook op een andere, subtiele wijze, waarbij de behandelaren spelen met het principe aesthetic distance. “Dit zegt eigenlijk: in hoeverre identificeert iemand zich als zijn personage? Daar kunnen we slim op inspelen”, legt Fanny uit. “Als we willen aangeven dat iemand iets goed heeft gedaan, geven we graag een compliment in de ‘je-vorm’. Maar als diegene een besluit maakt dat niet zo lekker uitpakt voor de groep, zeggen we bijvoorbeeld: ‘Goh, dat was niet handig. Nu heeft Billy een hele kolonie paddenstoelen op zijn dak.’ Dit maakt dat een jongere zich deze feedback minder snel persoonlijk aantrekt. Hij kan zich als het ware verschuilen achter het personage, maar wel zelf ervaringen opdoen met bepaald gedrag.”
Groepsbinding en activatie
Het spel nodigt uit tot samenwerken. Waar komen we aan boord van het schip? En gaan we samen aanvallen? Waar de een zijn raaf vooruitstuurt om een zombie aan te vallen, blijft de ander liever op afstand en gebruikt zijn speelronde om de mast te beklimmen. Het is nu Billy’s beurt om de zombie te verslaan. De speler krijgt een fiche bij wijze van support van een andere deelnemer voor een hogere kans van slagen.
Dit illustreert hoe deze vorm van therapie bijdraagt aan groepsbinding en jongeren uitnodigt strategisch na te denken. Eduard: “De jongeren staan in contact met leeftijdsgenoten en komen hier hun huis voor uit. Het is daarmee ook een vorm van activatie, wat bijvoorbeeld bij angst en depressie essentieel is.”
Andere doelen kunnen zijn emotieregulatie en leren dat er verschillende perspectieven zijn en je daarin kunnen verplaatsen. Dit kan weer helpend zijn bij jongeren met een vorm van neurodiversiteit, zoals autisme of AD(H)D.
Afsluiting van de sessie
De sessie wordt afgerond met een rondje tips en tops, waarin jongeren elkaar feedback geven. “Jij kan je echt goed verplaatsen in je personage”, zo klinkt het. Het scheepswrak ligt nog steeds op tafel, de zombies zijn weggevaagd en dobbelstenen gaan terug in het zakje. Onderling worden alweer nieuwe plannen gemaakt: een bijeenkomst speciaal ingericht om hun personages te beschilderen onder begeleiding van muziek. Met een playlist van alle bands die na de openingsvraag zijn genoemd. Die verbinding is in deze groep duidelijk voelbaar.
Over deze therapie
Deze therapievorm duurt 8 tot 10 weken, afhankelijk van wanneer de quest op een natuurlijke wijze is afgerond. Eduard: “We evalueren vervolgens met de vaste behandelaar. Is er een indicatie om dit voort te zetten, wanneer een nieuwe groep start? En als een jongere hier zijn plekje vindt, hoe vertaal je dit dan naar de echte wereld buiten de behandelkamer?”
Momenteel wordt deze vorm van therapie alleen nog gegeven op onze locatie aan de Dr. Van Welylaan in Den Haag.