Behandelaren Mirjam en Sandra lanceren hun boek: Cognitieve gedragstherapie bij autisme
De manier waarop we kijken naar therapie bij mensen met autisme is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. De regie ligt bijvoorbeeld meer bij de cliënt en het perspectief op autisme is breder geworden dankzij meer theoretische modellen. Hoog tijd om deze nieuwe inzichten te verwerken in een boek. Met trots lanceren GZ-psychologen Mirjam de Lau en Sandra Boerwinkel hun boek: Cognitieve gedragstherapie bij autisme (2026).
Het boek, een herziene versie van de uitgave van Caroline Schuurman (2010), bestaat uit twee delen. Het eerste deel biedt inzicht in autisme, met onder meer aandacht voor theoretische modellen. Het tweede deel biedt ondersteuning bij behandeling van psychosociale problemen bij mensen met autisme en bestaat uit dertien secties of ‘bijeenkomsten’.
De auteurs zien dat de behoeften van mensen met autisme vaak anders zijn, zeker in de kindertijd. Denk aan meer vraag naar duidelijkheid, overzicht en voorspelbaarheid. Wanneer deze ontbreken, kan een soort sneeuwbaleffect ontstaan. Mirjam licht toe: “Er ontstaan stressklachten en op termijn mogelijk psychische klachten. Deze stapelen zich op tot behandeling nodig is. Ons boek helpt bij die behandeling, als gids voor de behandelaar én cliënt.”
Breed theoretisch palet
Die ondersteuning begint bij begrip van autisme. In het oorspronkelijke boek stonden alleen de klassieke theorieën die soms nog weerstand oproepen. Een bekend voorbeeld is de Theory of Mind. Mensen met autisme zouden niet in staat zijn om te kunnen inschatten wat een ander denkt of voelt. Dit wordt ten onrechte geïnterpreteerd als een gebrek aan empathie.
Sandra: “Deze theorie is nog wel opgenomen in de nieuwe editie, maar staat naast meerdere theorieën, zoals de Double Empathy. Deze stelt dat problemen in sociale communicatie de verantwoordelijkheid is van beide personen, niet van degene met autisme.”
Mirjam vult aan: “Dit blijven slechts theorieën of mogelijke verklaringen, niet volledig gestoeld op wetenschap. We zeggen daarom nooit: ‘Dit is zo’. In plaats daarvan nodigen we cliënten uit om te onderzoeken wat bij hen past. Waar herken je jezelf in? Waar heb je wat aan? We kijken samen met de cliënt naar wat helpend is.”
De aanloop naar behandeling
De stap naar behandeling wordt soms te snel gemaakt, zo merken Mirjam en Sandra in de praktijk. Met dit inzicht hebben de auteurs daarom de structuur van het oorspronkelijke boek aangepast.
Ze vinden het namelijk belangrijk dat cliënten zichzelf eerst goed leren kennen, bijvoorbeeld via psycho-educatie samen met de behandelaar. ‘Wie ben ik met mijn autisme en welke behoeften vloeien daaruit voort?’ Soms stroken die antwoorden niet met de ambities die mensen met autisme hebben, legt Sandra uit. “Vaak is hun leven al op een bepaalde manier ingericht en daar ontlenen ze ook waarde aan. Tegelijkertijd levert die levensstijl stress op. Daar moeten we dus ook eerst samen naar kijken.”
De tweede deel van het boek, gericht op ondersteuning bij behandeling, gaat daarom eerst dieper in op thema’s als: hoe richt je de omgeving autismevriendelijk in? En hoe herken je stress? Pas daarna is aandacht voor het stilstaan bij patronen, emoties en gedachten, onder andere aan de hand van het G-schema. Hierdoor ontstaat ruimte om behandeling te laten aansluiten bij wat het individu nodig heeft en niet bij wat de maatschappij verwacht.
Regie bij cliënt
Die focus raakt aan een belangrijk kernpunt in het boek: regie bij de cliënt. Voor Mirjam en Sandra betekent dit dat cliënten zelf over alle informatie beschikken en actief meedenken over wat bij hen past. Daarom is het handboek voor de behandelaar en werkboek voor de cliënt samengevoegd tot één boek voor beide doelgroepen.
In het boek besteden Mirjam en Sandra extra aandacht aan het idee van een brugpersoon. Dit kan een coach of familielid zijn, die helpt om inzichten uit de therapie te verbinden met het dagelijks leven, bijvoorbeeld thuis, op school of op het werk. “Deze persoon helpt de generalisatie te bevorderen”, aldus Sandra. “Dat wil zeggen: wat in de behandelkamer besproken wordt, toepassen in de praktijk.
Over het boek
Het boek is een herziene versie van het oorspronkelijke werk van Caroline Schuurman uit 2010. Hierin komt de brede praktijkervaring van de auteurs terug. Mirjam de Lau is werkzaam als GZ-psycholoog bij het Leo Kannerhuis in Amsterdam. Daar werkte zij destijds samen met Sandra Boerwinkel, die in het kader van een opleiding, inmiddels de overstap heeft gemaakt naar PsyQ. De auteurs hebben een ervaringsdeskundige ingeschakeld om mee te lezen met het boek. Ze hopen dat het boek inspiratie biedt aan collega’s, die op zoek zijn naar handvatten om cliënten met autisme behandeling te bieden.